„Wojny o naukę” – geneza, strony konfliktu i problemy do rozwiązania

Please download to get full document.

View again

of 25
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Categories
Published
Science Wars – Origin, Warring Parties and the Problems To Be Solved This article presents the genesis and the sides of the discussion which is held as part of the so-called “science wars”. Certain methodological aspects of “science war” after the
    R  ADOS  AW K  AZIBUT   •Wojny o nauk   ! " geneza, strony konfliktu i problemy do rozwi  zania 1. Wst  p. •Star Wars! czy •Science Wars! Terminem !wojny o nauk   " (  science wars ) okre  la si   dyskusj  , która rozgorza  a # po raz kolejny ze wzmo  on   si   # w po  owie lat dziewi  -dziesi  tych za spraw   tak zwanego !  artu Sokala" [Labinger, Collins, 2001, s. 1]. Ta militarna metafora ma oddawa   atmosfer    awantury, która w wyniku swoistego nieporozumienia ogarn  a  rodowisko naukowe, nadaj  c obu stronom konfliktu odpowiednio pi  tna: obro  ców nauki i antyscientystów. Pierwsza grupa mia  a rekrutowa   swoich cz  onków z grona przyrodoznawców, przede wszystkim fizyków, a druga ze  rodo-wisk zwi  zanych z socjologi   nauki. Przyrodoznawcy zostali w tym sporze zidentyfikowani jako !obro  cy nauki", którzy strzeg   jej autonomiczno  ci  przed zakusami pseudonaukowego lobby socjologów nauki, stanowi  cych rdze   szerszej formacji nazywanej !humanistycznymi studiami nad na-ukami przyrodniczymi" (  science studies ) 1 . W ocenie przyrodoznawców socjologowie nauki stworzyli antyscjentystyczny front zmierzaj  cy do  podwa  enia prawomocno  ci poznania naukowego oraz autorytetu uczo-  ________________ 1  !Humanistyczne studia nad naukami przyrodniczymi" # przez ten typ refleksji nad  poznaniem naukowym rozumiem wszystkie nurty, które b  d   analizowa  y praktyk    badaw-cz   przyrodoznawstwa za pomoc   aparatów poj  ciowych wypracowanych na gruncie re-fleksji humanistycznej. Jak zwraca uwag   Peter Dear, s   to rozwa  ania wyrastaj  ce z szero-ko rozumianej tradycji filozofii nauki, historii nauki i socjologii nauki [2001, s. 128#129]. STUDIA METODOLOGICZNENR 31 • 2013  184 R  ADOS  AW K  AZIBUT   nych, jednocze  nie stwarzaj  c podstawy do !zrehabilitowania" wszelakich nauk hermetycznych [Lynch, 2001, s. 49]. Z drugiej strony !frontu" przy-rodoznawcy (albo przyt  aczaj  ca ich cz  ) byli oceniani przez socjolo-gów nauki jako konserwatywne i dogmatyczne  rodowisko za  lepione !fa  szyw     wiadomo  ci  ". W ten sposób rozgorza   spór o to, czy poznanie naukowe realizowane jest w ramach jednej kultury zorganizowanej na gruncie racjonalistycznego paradygmatu, czy mo  e w obr    bie dwóch nie-wspó  miernych kultur: przyrodoznawstwa i humanistyki [Labinger, Col-lins, 2001, s. 2#3]. Zapewne do tak gwa  townego zaostrzenia debaty nie dosz  oby, gdyby nie swoiste nieporozumienie wynikaj  ce z ignorancji obu stron konflik-tów. Zderzy  y si   ze sob   dwa wyobra  enia o tym, czym jest (albo czym nie jest) poznanie naukowe: model ekspercki ( deficit model  ) z modelem laika [Gregory, Miller, 2001, s. 61#63]. W !modelu eksperckim" przyjmu- je si  , i   w  a  ciwe rozumienie istoty poznania naukowego mo  e by   uchwycone tylko z perspektywy przyrodoznawcy, czyli eksperta, który obja  nia laikowi, czym s   prawa nauki i w jaki sposób reprezentuj   (po-nadczasowo i ponadkulturowo) regu  y organizuj  ce natur    (w sensie reali-zmu naukowego). Przeciwstawiony temu podej  ciu jest !model laika" # utrzymywany (podobno) przez socjologów nauki # w którym k   adzie si   nacisk na problem warunków !spo  ecznego rozumienia nauki". W podej-  ciu tym zak   ada si  , i   laik mo  e wyrobi   sobie (prawomocn  ) opini   na temat osi  gni   nauk przyrodniczych. W tym sensie wytwory pracy przy-rodoznawców mog   by   oceniane z perspektywy szeroko rozumianej spo  eczno  ci, a nie tylko przez w  skie elitarne grono ekspertów [Gregory, Miller, 2001, s. 62#63]. 2. Geneza i  ród  a konfliktu Zamach na arcyksi  cia Ferdynanda w Sarajewie jest uwa  any za !iskr   , która zapali  a beczk    prochu", jak    by  a Europa w 1914 roku. Si  a eksplozji, z jak    wybuch  a pierwsza wojna  wiatowa, nie by  aby zapewne taka, gdyby nie # skumulowane przez lata # zasz  o  ci pomi  dzy g  ównymi   •Wojny o nauk   ! " geneza, strony konfliktu i problemy do rozwi  zania  185 stronami tego konfliktu. Dwa teksty Alana Sokala 2  z 1996 roku opubliko-wane w  Lingua Franca i w Social Text mo  na uzna   " przez analogi   do zamachu w Sarajewie " za bezpo  redni   przyczyn   wybuchu •wojny o nauk   !. Oba artyku  y s   swoist   pu  apk   , w któr    Sokal wci  gn   za-równo redakcj  , jak i recenzentów wspó   pracuj  cych z tymi ciesz  cymi si   uznaniem periodykami humanistycznymi. Jak powszechnie dzi   wia-domo (chocia   wcze  niej miano w  tpliwo  ci co do tego faktu), oba teksty, zgodnie z zamys  em autora, s   •naukowym be  kotem! w tym sensie, i    przedstawione w artyku  ach analizy s   wewn  trznie sprzecznym kola  em nieprzystaj  cych do siebie idei. Autor podnosi w tych artyku  ach zagad-nienia zaczerpni  te ze wspó  czesnego przyrodoznawstwa (  ci  lej rzecz  bior   c, z fizyki) i dyskutuje je w duchu tez formu  owanych przez szeroko rozumiane humanistyczne studia nad naukami przyrodniczymi (badania kulturoznawcze, literaturoznawcze, socjologiczne i feministyczne) ze szczególnym uwzgl  dnieniem aparatu poj  ciowego zak   adanego w docie-kaniach z zakresu socjologii nauki. Przedstawione w artykule rozwa  ania mia  y z jednej strony o  miesza   taki sposób narracji o poznaniu nauko-wym poprzez wykazanie sprzeczno  ci i niedorzeczno  ci przeprowadzo-nych w artyku  ach rozwa  a  . Z drugiej strony " teksty te mia  y zdyskre-dytowa     rodowiska identyfikuj  ce si   z tymi nurtami humanistycznej refleksji nad naukami przyrodniczymi. •Be  kotliwy tekst!, znajduj  c uznanie w oczach redakcji i recenzentów cenionych periodyków, propagu- j  cych taki sposób patrzenia na kultur   , a w szczególno  ci na naukow    praktyk    badawcz   przyrodoznawstwa, mia   dowodzi   niekompetencji tych badaczy. W przekonaniu Alana Sokala prowokacja nie tylko odnios  a sukces, w tym sensie, i   teksty nie zosta  y wychwycone przez •sito recen-zenckie!, ale przede wszystkim dlatego,  e fakt ten dobitnie pokazuje, i   zwolennicy •modnych bzdur! (za takich mo  na zapewne uzna   recenzen-tów tych tekstów) nie dysponuj     adnymi intersubiektywnymi kryteriami  ________________ 2  S   to teksty Alana Sokala: •A Physicist Experiments with Cultural Studies!, w  Lingua  Franca  z 1996, oraz •Transgressing the boundaries: Toward a Transformative Hermeneutics of Quantum Gravity!, w Social Text   z tego samego roku, a tak   e pó  niejszy komentarz tych tekstów dokonany przez Sokala, mi  dzy innymi w ksi  ce z 1998 roku pt.  Intellectual  Impostures: Postmodern Philosophers Abuse of Science  (znany w Polsce pod tytu  em  Modne bzdury ).  186 R  ADOS  AW K  AZIBUT   oceny publikowanych w tych periodykach tekstów. Jest to oczywist   kon-sekwencj   tego,  e pogl  dy lansowane przez te  rodowiska s   nic niezna-cz  cym kola  em idei, które w  aden sposób nie podlegaj   nie tylko inter-subiektywnej sprawdzalno  ci i kontrolowalno  ci, ale przede wszystkim ! nie s   intersubiektywnie komunikowalne. Tym samym "nauki# te sytuuj   si   nie po stronie poznania naukowego, ale w obszarze pseudonaukowych rozwa  a   ! w "towarzystwie# takich docieka   jak astrologia, chiromancja, czy homeopatia. Reakcja "zaatakowanej# strony by  a taka, jak mo  na si    by  o spodziewa  . Zarówno teksty Sokala, jak i próby "rozbrojenia bom- by# przez niego pod  o  onej rozgrza  y na d  ugo ró  ne  rodowiska nauko-we. Wydarzenia te przysporzy  y Sokalowi swoistej "humanistycznej s  a-wy# ! jak zauwa  y   Ian Hacking: wpisuj  c w wyszukiwark    internetow   has  o "sprawa Sokala#, otrzymujemy ponad 80 000 rekordów odsy  aj  -cych do konkretnych stron w sieci. Dla porównania ! wpisanie nazwiska "Wittgenstein# daje wynik zbli  ony do 8000, a termin "mechanika kwan-towa# 11 000 [Lynch, 2001, s. 54]. Je  eli mierzy   skal   ludzkiego zainte-resowania donios  o   danej idei, to Alan Sokal swoj   prowokacj   dokona    jednego z najwi  kszych prze  omów w nauce. Mo  na powiedzie  , i   sta   si   on ! paradoksalnie ! celebryt     wiata nauki.  rodowisko naukowe natychmiast si   spolaryzowa  o i ka  dy wyrobi   sobie w  asn   opini   na temat "pu  apki Sokala#. Oczywi  cie zwolennicy optyki przyjmowanej w ramach "humanistycznych studiów nad nauk   # uznali artyku  y za nie-wyszukany  art ignoranta albo za freudowskie pod  wiadome dzia  anie Sokala. Nie brakowa  o tak   e apologetów jego czynu, okre  laj  cych go mianem tego, który obna  y   "intelektualn   szarlataneri  # postmoderni-stycznej humanistyki [Lynch, 2001, s. 51]. Stwierdzi  em powy  ej, i   artyku  y Sokala by  y tylko impulsem inicju- j  cym gwa  towne rozbudzenie sporu, którego  ród  a nie tylko tkwi   w przesz  o  ci, ale przede wszystkim nale  y si   ich dopatrywa   i rozpatry-wa   je w szerszym kontek   cie ni   opozycja przyrodoznawstwo ! socjologia nauki. S  dz  ,  e jest to aporia pomi  dzy dwoma gigantami filozofii ! spór pomi  dzy dwiema wielkimi tradycjami. Z jednej strony,  jest optyk    zak   adaj  c  , i   mo  emy uprawia   epistemologi   z punktu wi-dzenia "Boskiego oka#, z drugiej strony jest punktem widzenia przyjmo-   •Wojny o nauk   •  geneza, strony konfliktu i problemy do rozwi  zania  187 wanym przez tradycj   sceptyczn  , podwa  aj  c   mo  liwo   istnienia takiej epistemologii. Dla Alana Sokala i innych krytyków !humanistycznych studiów nad nauk   • nauki przyrodnicze dostarczaj   wystarczaj  cej i po-nad wszelk    miar     wiarygodnej legitymacji ugruntowuj  cej obiektywi-styczn   i realistyczn   epistemologi   za spraw   tego, i   odkrywaj   obiek-tywne, uniwersalne i ponadczasowe prawa natury. Pogl  d ten pozostaje w opozycji do przekona   wszystkich tych, którzy staraj   si   podkre  la   nie tylko spo  eczny, ale tak   e kulturowy kontekst procesu konstruowania wiedzy naukowej. W kontek   cie filozofii nauki i refleksji nad przyrodo-znawstwem o   tak okre  lonego sporu przebiega pomi  dzy stanowiskiem realistycznym a antyrealistycznym. W przypadku pierwszego ze wskaza-nych stanowisk nauka odkrywa obiektywne prawdy o rzeczywisto  ci, a zwolennik opcji przeciwnej realizmowi  antyrealista wyg  osi nast   pu- j  ce credo: Tym samym wyst   pimy przeciwko stosowaniu w filozoficznej interpretacji wiedzy naukowej nieepistemicznych koncepcji prawdy, ujmuj  cych j   albo jako pragma-tycznie niezrelatywizowany przedmiot do odkrycia, albo jako podobnie niezrela-tywizowan   relacj   zgodno  ci tego co ma by   prawdziwe (zda  , s  dów, przeko-na  ) z faktami wzgl  dnie zdarzeniami.   [Zeidler, 1993. s. 6] Warto podkre  li  , i   donios  o   sporu !podgrzanego• przez artyku  y Alana Sokala nie wynika z tego, i   w jaki   sposób uda  o si   (b  d   nie uda  o si  ) obna  y   s  abe strony pewnych koncepcji i aparatów poj  cio-wych generowanych przede wszystkim przez socjologi   nauki. Warto   tej dyskusji zasadza si   na tym, i   podniesiona zosta  a na nowo debata nad statusem wiedzy naukowej. Czy dyskusja ta b  dzie konkluzywna, w tym sensie,  e wyniki jej wnios   !co  • do naszego rozumienia nauki lub spo-sobu jej uprawiania  jest intryguj  cym pytaniem 3 . !Wojny o nauk   • by  y (czy te   s  ) przedstawiane jako dyskusje, które w swojej istocie s   spora-mi naukowymi. Tymczasem, przygl  daj  c si   im z pewnego dystansu,  ________________ 3  Je  eli tak, to spór realizm  antyrealizm jest sporem naukowym, je  eli nie  to spór ten jest sporem filozoficznym, a tym samym perswazyjnym, w którym nie mo  na poda   ostatecznego rozstrzygaj  cego argumentu. Zob. Zeidler, 1993, s. 1114.
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks