SON ASIR ŞAİRLERİNDEN RİZELİ ÂTIF EFENDİ VE YAKTIĞI SÖYLENİLEN DÎVÂN'I 1

Please download to get full document.

View again

of 8
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Categories
Published
SON ASIR ŞAİRLERİNDEN RİZELİ ÂTIF EFENDİ VE YAKTIĞI SÖYLENİLEN DÎVÂN'I 1
  SON ASIR ŞAİRLERİNDEN RİZELİ ÂTIF EFENDİ VE YAKTIĞI SÖYLENİLEN DÎVÂN’I 1 Klâsik Türk şiiri geleneği çerçevesinde yetişen şairlerimiz, bâkî kalmak adına şiirlerini“Dîvân” adını verdikleri kitaplarda tplamışlardır! Dîvânların çğ" yazmalar #alindegünümüze "laşmış, k"nm"ş, büyük bir kısmı da yayımlanmıştır! $n%ak dîvân sa#ibilmasına rağmen, #ayatları, edebî kişilikleri ve eserleri gizli kalmış lan şairlerimiz demev%"tt"r! &"n"nla birlikte bir dîvân sa#ibi ld"ğ"n" çeşitli kaynaklar vesilesiyle'ğrendiğimiz lakin dîvânının mev%"diyetini tespit edemediğimiz şairlerimiz de vardır!(debiyat tari#imizin millî ve kültürel yapı taşları lan şairlerimizin #er biri millîkültürümüzün l"şmasında 'nemli bir yere sa#iptir! )yle ki şairlerimizin #ayatlarının ve bil#assa rtaya kym"ş ld"kları eserlerin tanıtılması, edebiyat tari#imizdeki 'nemli bşl"kların dld"r"lmasını sağlaya%aktır! &" sayede millî kültürümüz, bir bütün #alindegele%ek nesillere aktarılma imkanına kav"şa%aktır!*+*! asrın ikin%i yarısında yaşamış lan izeli -e#med .tı/ (/endi0nin Dîvân0ı datari#in tzl" say/aları arasında kayblm"ş dîvânlardan birisidir! 1iirlerini .tı/ ma#lasıylakaleme alan izeli .tı/ (/endi0nin, Son Asır Türk Şairleri 0nde, Dîvân0ını yaktığının işitilmişld"ğ" bildirilmektedir! I.Âtıf Efend’nn !"#"tıI.1. $e%&'t K"#n"()"*" +,*e Âtıf Efend’nn !"#"tı 2345 yılında ize0de dünyaya gelen .tı/ (/endi0nin asıl adı -e#med .tı/0tır! Temyiz-a#kemesi azalığına kadar yükselmiş seçkin bir #"k"kç" lan -e#med .tı/ (/endi0nin-e%elle Ta0dil kmisyn"nda iki yıl #izmet verdiği ve şiirlerini yaktığı s'ylenir!.tı/ (/endi0nin babası, izeli 1akir .gâ#i (/endi, ize0nin (minettin -a#allesi0ndendir!6lk ta#silini ize0de tamamladıktan snra 6stanb"l0a giden 1akir .gâ#i (/endi, 6stanb"l-ekteb7i 8anayi ve Tp#ane 9evziye -ektebi0nde $rapça ve 9arsça #%alığı yapmıştır!Kendisi de aynı zamanda şair lan 1akir .gâ#i (/endi0nin $rapça ve 9arsça şiirleri de b"l"nmaktadır! :   Son Asır Türk Şairleri 0nde ise .tı/ (/endi ş'yle anlatılmaktadır; “Mehmed Âtıf Efendi, Rizeli Şakir Âgâhi Efendi’nin ol!d!r" #$%# &#'()*’de Rize’dedod!"  +stan!l’da ikmal-i tahsil ettikten sonra Mekte-i .ü//â’a girdi, 0ehadetnâme aldı" 1!rhani2e, Ta/as, 3ilorina, Edremit kadılıında, 4astamon! 5!k!k Mahkemesi Ri2aseti’nde, 6i2arıekir Merkez 4adılıı’nda, +stan!l +kin7i 1ida2et Mahkemesi Azalıı’nda, +kin7i 5!k!k Ri2aseti’nde, e/kaf kadılıında, istinaf /e tem2iz mahkemeleri azalıında !l!nd!" 2  8erpil -"tl", $#i (vran <niversitesi! :  $k, =!>!7 ?eliğl", @!,A2BB4C 8smanlı 69nemi Şairlerinden Rizeli 5afız :!s!f /e Şakir Âgâhi Efendi , ize, ize @alk (ğitim -erkezi -üdürlüğü ayınları, s!57E!   Me7elle Tadil 4omis2on!’nda iki sene ifa-2ı hizmet ederek 4itaü’l-+7are hakkındakitadilatın 2etmi0 sahifelik esâ-ı m!7ie la2ihasını 2azdı" 1ilahare tekaüd edildi" 6;/ân<e-i E0’âr’ını 2aktıı mesm=d!r"> F   I.-. D%/nınd"( K0 $"n20e)e*den 3ı("*"4)d50 $/)'0"tın Âtıf Efend’nn6#78*"f9ne K"t(ı)"*ı .tı/ (/endi Dîvân0ında, .tı/ (/endi0nin biygra/isi ile ilgili başka kaynaklarda b"l"nmayan pek çk mâl"mata "laşmak mümkündür!&" mâl"matın ilki, şairimizin ailesi ile ilgilidir! .tı/ (/endi, izeli 1akir .gâ#i (/endi0ninğl" ld"ğ"n" ve şairliği babasından devraldığını Dîvân0ında yer alan ş" mısra ile i/adeetmektedir;  1enim ol 0air-i 0;rin-zeân Âgâhi’nin ol! Kaynaklarda .tı/ (/endi0nin 'lüm tari#i #akkında #er#angi bir bilgi b"l"nmamaktadır!$n%ak n"n en az yetmiş yaşını geçkin yaşadığını, Dîvân0ının ilk say/asına yazmış ld"ğ"nttan anlıyr"z; “:a0ım 2etmi0i ge<dii halde, eni her ân güze0tegân-ı âz;<e2le !ra0tırı2orlar"> 1airimiz, 2345 yılında dğd"ğ"na g're, b"radan 2B550de #enüz #ayatta ld"ğ"n"çıkarabiliriz!Tasavv"/, *+*! yüzyılda da klâsik Türk şairlerinin beslendiği 'nemli bir kaynak lm"şt"r!@er#angi bir tarikata mens"p ls"n veya lmasın, şairler tasavv"/î terminlGidenyararlanmışlardır! @ayatıyla ilgili yazılı kaynaklarda, #er#angi bir tarikata mens"p l"plmadığı #akkında bilgi b"l"nmayan .tı/ (/endi0nin, Dîvân0ında s'z ettiği üzere -evlevîlik,Kâdirîlik ve @âlidîlik gibi çeşitli tarikatlara m"#abbetinin b"l"nd"ğ"n", an%ak kendisinin<veysî7meşreb ld"ğ"n" 'ğreniyr"z;  1ende-i Mollâ’2ım ammâ ki ü/e2s;-me0reim 1ak ne hazz-ı ef/er aldım niset-i ?e2lân;’denŞâhdan ahrârdan hem 5âlid-i 1adâd;’den @;r-i a’zam !r/etü’l-/!skâ-2ı 5indistân;’den  Diyebiliriz ki .tı/ (/endi, #er#angi bir şey#e veya mürşide bağlı lmaksızın, tasavv"/ailgi d"ym"ş ve Dîvân0ının tamamına yakınında tasavvH/î içerikli şiirler kaleme almıştır!.tı/ (/endi0nin, adliye nâzırı 6smail 8ıdkî &ey zamanında m"#alle/at7ı "mHmiyekassamlığına başv"rd"ğ"n" an%ak b" isteğinin kab"l edilmediğini, yine Dîvân0ınınderkenarında i/ade ettiği ş" s'zlerden anlıyr"z; “M!hallefât-ı m=mi22e 4assamlıına tâli olm!0t!m" Adli2e nâzırı esakı +smail Sıdk;  1eg zamanında mü0arünile2h mes’=l!mü is’âf !2!rmadılar"> &ilindiği üzere, Dîvân şairlerinin kaside yazma sebeplerinden biri de kasidenin s"n"ld"ğ" padişa# veya devlet adamından gele%ek lan i#san ve ilti/atlardır! Devrin bz"kl"klarını veşa#sî sıkıntılarını da eserinde dile getiren .tı/ (/endi, ilk de/a başına gelen yks"ll"k belasınarağmen, g"r"r"n" yenip de yazdığı kasideyi devrin adliye nazırı 8ıdkî &ey0e takdimedememiştir! &" d"r"m" Dîvân0ında ş'yle anlatmaktadır; F  6nal, -!K!,A2BBBC Son Asır Türk Şairleri , @azırlayan; -üGgan I"nb"r, I;2, $nkara , s!22:!  “+0! manz=me üzerine g9nlüme te/ekkül-i tâm /e ferâgat-ı kâmile gelerek mem!ri2et arkasında girmek 092le d!rs!n  sekiz a2 sadr-ı adli2enin semtine ile !ramadım" +lk defaa0ıma gelen 2oks!ll!k tesiri2le s92lendii halde nâzır Sıdk; 1eg’e takdim ol!nmadı"> J"r"rl" bir kişiliğe sa#ip lan .tı/ (/endi, b" dünyadaki tek emelinin 'mrü ni#âyeteerdiği zaman güzel bir 'lümle a#irete g'ç etmekten başka bir şey lmadığını da eserinde dilegetirir; “6ün2âda hi<ir emelim 2okd!r" Baktimiz h!l=l idin7e hüsn-i hâtime ile âhirete g9<itmekdir emelim an7ak"> II. Âtıf Efend’nn Ede4 K:)5 1iirlerini “.tı/” ma#lasıyla kaleme alan izeli -e#med .tı/ (/endi, Dîvân0ında yer alan bir manzHmesinde kendi şiiri ve şairliği #akkında değerlendirmeler yapmaktadır! 1airlik n'betini babasından devraldığını s'yleyen .tı/, şiirlerinin renkli ve âlemlere %an ba#şedentürden ld"ğ"n" i/ade eder! Kendi şiirine ve şairliğine ld"kça güvenen .tı/ (/endi, aynızamanda babasının da tatlı dilli bir şair ld"ğ"n" dile getirir!  1enim ol 0air-i 0;rin-zeân Âgâhi’nin ol! 1enimdir 0imdi ne/et âleme 7an ah0 ider 0i’rim 1enim ol Âtıf-ı de/r-i zaman ki mest ider dehriTe’âlallah safâ-2ı me0reim fe2z-i 7ihang;rim ) Et()end5 Ş"*)e*; &abası da aynı zamanda şair lan ve klâsik edebiyat kültürü içerisinde yetişen şairimizinDîvân0ından tespit edebildiğimiz kadarıyla etkilenmiş ld"ğ" bazı şairlerin ş"nlar ld"ğ"n"s'yleyebiliriz! 1. !/fı<ı Ş*/  izeli .tı/ (/endi0nin etkilenmiş ld"ğ" şairlerden ilki, Dîvân0ından anlaşıldığı üzere,ünlü 6ran şairi @â/ız7ı 1irâzî0dir! *+?! yüzyılda yaşamış lan @â/ız7ı 1irâzî, edebiyatın yanısıra dinî ve /else/î ilimlerde de kendisini yetiştirmiş büyük bir şair ve âlimdir! Klâsik Türk şiiri şairlerimizin en çk etkilendikleri 6ran şairlerinin başında gelir! @â/ız0ın üsl"b" .tı/ (/endi tara/ından da takdir edilmiş ve 'rnek alınmıştır diyebiliriz! .tı/ (/endi0nin 'zellikle@â/ız Dîvân0ının şer#inden isti/âde ettiğini Dîvân0ına düştüğü pek çk derkenar vedipntlardan anlıyr"z; “Şerh-i 5âfız 7ild $ s")C)"> -. Nef’  .tı/ (/endi, 'zellikle kaside alanında Klâsik Türk şiirimizin üstadı lan >e/0î0den deetkilenmiştir diyebiliriz! .tı/ (/endi0nin  Âlem-i ma’nası a0kın kılegâhıdır s9züm D Âs!man-ı fikretin h!r0id ü mâhidir s9züm matla0lı 43 beyitlik kasidesinin >e/0î0nin ünlü “s'züm”redi/li gazeline nazire larak yazıldığını s'ylemek mümkündür! =. Z%e* .tı/ (/endi0nin etkilendiği şairlerden biri de *+*! yüzyılın “#amsi gazeli” ile ünlü şairiîver0dir! îver $#med 8âdık Laşa, *+*! yüzyılın ilk yarısında yaşamış şair vezirlerimizdendir!Kendi d'neminde kitap k"mayı çk sevmesi ve #azır %evaplılığıyla bilinen îver $#med 5  “  fe2z-i 7ihang;rim> kısmı “e0’âr-ı reng;nim> 0eklinde dei0tirilmi0tir  "  8âdık Laşa0nın #amsi gazeline  d'nemde ta#mis ve nazireler yazılmıştır! îver0in #amsigazelinin matla0ı ş" şekildedir  M ;  .’ola hamsi !lsa 09hret günde in k!rânı /ar  4anı /ar hem 7anı /ar mer7an gii <e0mânı /ar  .tı/ (/endi de Dîvân0ında “@amsi -anzHmesi” adıyla yer alan şiirinin sn mısraında  @e2re/ old! ;/er’e Âtıf !gün diyerek b" manzHmeyi kaleme alırken îver0den etkilenmişld"ğ"n" açıkça dile getirmektedir! >. N/4  .tı/ (/endi, Klâsik Türk 1iirimizde #ikemî üslHb"n temsil%isi larak kanaat g'ren >âbî0den de etkilenmiştir! >itekim >âbî0nin ünlü Sakın terk-i edeFden k=2-ı mah=-ı 5!dâ’dır !D .azargâh-ı +lâh;dir makâm-ı M!stafâ’dır ! matla0lı gazeline aşağıdaki bend ile başlayan ta#misi yazmıştır! Takın ta/r-ı edeF il 7â2-ı terk-i mâsiâdır !:üzün sür hâk-i Fâk-i Ra/zâ’2a a2n-ı ifâdır !Şehen0âh-ı 7ihân-ı Gâlemine mülte7âdır ! Sakın terk-i edeFden k=2-ı mah=-ı 5!dâ’dır ! .azargâh-ı +lâh;dir makâm-ı M!stafâ’dır ! AFbC ?. $'"))0 N/&  .tı/ (/endi, Tanzimat d'nemi şairlerinden lan -"allim >â%i0den de etkilenmiştir diyebiliriz! .tı/ (/endi S92le 0e2him sânihât-ı a0kı Finhân kalmasın D Hezelensin dinle2enler tende dermân kalmasın &Ia* matla0lı gazelini kaleme alırken -"allim >â%i0den etkilendiğiniDîvân0ında ş" şekilde i/ade eder;  “+0! gazel M!allim .â7;’niJ Gs92le 7ânım’ matla’lı gazelini ok!2!n7a irti7âlen s92lenmi0dir"> AFbC   @. Şe# +/)B .tı/ (/endi 1ey# Jâlib0den de etkilenmiştir diyebiliriz! 1airimizin aşağıdaki matla0 ile başlayan gazeli, 1ey# Jâlib0in “ateş” redi/li meş#"r gazeline nazire lmalı;  .es;m-i ne/ahâr esdi 7ihân â-dâr âte0 5ezârân-ı garâm âte0 safâ-2ı 7=2âr âte0 A2NbCJenel itibariyle Dîvân0ında tasavv"/î içerikli şiirlere yer veren .tı/ (/endi, klâsik şiir #avasıyla yazmış ld"ğ" şiirlerinde aynı zamanda mdern şiirin de etkisi altındadır! Dînî7tasavv"/î şiirlerinin yanı sıra, “aşk” kn"l" şiirlerinde de zengin bir içerik k"llanmıştır! Sana n’old! g9nül küstün mü dün2â-2ı 7efâkâre 1ütün akranını g9r ki gezer merdane merdane @er;0an haline ir kere ak e2 dil ne dindir !Seni se/dasıdır ki gezdirir d;/âne d;/âne M  ılmaz, $!, A:NNNC, “îver $#med 8âdık LaşaO @amsi Jazeli ve Ta#misi”, Türki2at Ara0tırmaları 6ergisi , Jüz 3, s! 2N4722F!  Tahammül e2le â0ık her 7efa2a tek /isal ols!n?9rülmü0 mü gezer a0k hastası 0irane 0irane 3eda itdim ! 0irin 7ânımı 7anânıma Âtıf Seni 7ânâ mıdır ki gezdirir /;râne /;râne A52bC1iirlerinde genel itibariyle sade bir dil k"llanan .tı/ (/endi, ar"z veznini k"llanırkenmed yapılması gerekli lan bazı yerlerde med yapmamıştır! Klâsik Türk şiirinde 'nemli bir k"s"r sayılan b" ve benzeri vezin k"s"rlarına *+*! yüzyıl şiirlerinde sıkça rastlanır! III. D%/nıIII.1.D%/n’ının 6)nen Ye8/ne NC9"9ı .tı/ (/endi ile ilgili yazılı kaynaklarda yaktığı s'ylenilen Dîvân0ının çalışmamıza kn"lan müelli/ #attı nüs#ası Dç! Dr! -! 9ati# K)K8$P0ın şa#sî kütüp#anesinde b"l"nmaktadır!z! 25F n"marada kayıtlı nüs#anın 'zellikleri ş'yledir! 2EMQ2:N mm ebatlarında iç 'lçüler ve satırlar m"#teli/, ka#verengi #am meşin kaplı, mıklepli, kareli de/tere rik0a ile yazılmıştır!2:2 varaktan l"şmaktadır! >üs#ada pek çk renkte mürekkep, sabit kalemden k"rş"n kalemekadar çk çeşitli kalem k"llanılmıştır! (serin başında “-e%mH0a7i .tı/” yazmakla birlikteşairin gayr7ı mürettep Dîvânı kab"l edilmelidir! &ütün şiirler .tı/0a aittir ve nüs#adaki çeşitlitari#lerden yaklaşık 5N yıllık A2BNM72B55C bir zaman dilimi by"n%a tertip edildiğianlaşılmaktadır! >üs#anın içinde ayrı%a de/tere "z"nlamasına yapıştırılarak katlanmışsay/alarda da şiirler mev%"tt"r!  >üs#anın, pek çk yerindeki çıkmalar, karalamalar, düzeltmeler vs! ile şairin elindençıkmış, tebyiz edilmemiş müelli/ #attı nüs#a ld"ğ" anlaşılmaktadır! $slen izeli lan şair #akkında Son Asır Türk Şairleri 0 I!2, s! 22:0de “Divançe7i (ş0âr0ını yaktığı mesmHd"r!”denilmekte ise de  me%m"a b"d"r! >itekim 'rnek larak g'sterilen şiirlerin ikisi de Divan0damev%"tt"r! (serin başka bir nüs#ası bilinmemektedir!1airin, Son Asır Türk Şairleri 0nde 'rnek larak verilen iki gazeli %üz0î /arklılıklarlaDîvân0da da vardır! Sü/e2dâ-2ı dilimde ir mahaet /ar ki Me/lâ2a 6ei0mem ze/kini aslâ ne dün2â2a ne !kâ2aT!t!ld!m tâ ezelden 7eze-i a0k-ı +lâh;’2e  4aFılmaz a/n-i 5akla I   mest olanlar ze/k-i dün2â2a 1ütün se2r-i sül=k!mdan m!râdım ât-ı 1âr;’dir  An!n<ün akmı2or g9nlüm ne =lâ2a ne !hrâ2a?9nül ister ki 2ansın âte0-i a0kla kül ols!n .asi etsün 5üdâ/endim ! fe2zi ad-i ednâ2a (    .’ol!r 2ansam 0eh;d-i âte0 olsam fe2z-i a0kından:azılsın '   ser-güze0tim h=n-ı dilden ar0- â’lâ2a E   Son Asır Türk Şairleri 0nde “avn7i @akla” kısmı “tâ ezelden” şeklinde geçmektedir! 4   Son Asır Türk Şairleri 0nde “/eyzi abd7i ednâya” kısmı “ /eyz7âbâd7ı ednâya” şeklindedir! 3   Son Asır Türk Şairleri 0nde “yazılsa” şeklindedir!
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks