NATO’nun Balistik Füze Savunma Sistemi ve Türkiye

Please download to get full document.

View again

of 23
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Categories
Published
ABD, Soğuk Savaş sonrası dönemde Kuzey Kore ve İran gibi ülkelerin balistik füze kapasitelerinin gelişmesinin yarattığı tehdit karşısında Ulusal Füze Savunma Sistemi konuşlandırma projesine hız verdi. Projeyi 2000’li yıllarda küresel ölçekli biçimde
    Y ayın ilkeleri, izinler ve abonelik hakkında ayrıntılı bilgi:   E-mail:  bilgi@uidergisi.com  Web: www.uidergisi.com  Uluslararası İlişkiler Konseyi Derneği | Uluslararası İlişkiler Dergisi   Web: www.uidergisi.com | E- Posta: bilgi@uidergisi.com  NATO’nun Balistik Füze Savunma Sistemi ve Türkiye Mustafa KİBAROĞLU   Prof. Dr., Okan Üniversitesi, Uluslararas ı   İ li ş kiler Bölümü Bu makaleye atıf için :   Kibaroğlu, Mustafa , “NATO’nun Balistik Füze Savunma Sistemi ve Türkiye”, U  luslararası  İlişkiler  , Cilt 9 , Sayı 34 (Yaz 2012), s. 183-204.   Bu makalenin tüm hakları Uluslararası İlişkiler Konseyi Derneği’ne aittir. Önceden yazılı izin alınmadan hiç bir iletişim, kopyalama ya da yayın sistemi kullanılarak yeniden yayımlanamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz, satılamaz veya herhangi bir şeki lde kamunun ücretli/ücretsiz kullanımına sunulamaz. Akademik ve haber amaçlı kısa alıntılar bu kuralın dışındadır.   Aksi belirtilmediği sürece Uluslararası İlişkiler  ’de yayınlanan yazılarda belirtilen fikirler yalnızca yazarına/yazarlarına aittir. UİK Derneğini, editörleri ve diğer yazarları bağlamaz.    ULUSLARARASI iLiŞKiLER,   C󰁩lt 9, Sayı 34, Yaz 2012, s. 183 - 124 NATO’nun Bal󰁩st󰁩k Füze Savunma S󰁩stem󰁩 ve Türk󰁩ye Mustafa KİBAROĞLU * ÖZET ABD, Soğuk Savaş sonrası dönemde Kuzey Kore ve İran g󰁩b󰁩 ülkeler󰁩n bal󰁩st󰁩k füze kapas󰁩teler󰁩n󰁩n gel󰁩şmes󰁩n󰁩n yarattığı tehd󰁩t karşısında Ulusal Füze Savunma S󰁩stem󰁩 konuşlandırma projes󰁩ne hız verd󰁩. Projey󰁩 2000’l󰁩 yıllarda küresel ölçekl󰁩 b󰁩ç󰁩mde daha da gel󰁩şt󰁩rd󰁩. L󰁩zbon Z󰁩rves󰁩, ABD’n󰁩n bu n󰁩yet󰁩n󰁩 NAO müttef󰁩kler󰁩yle paylaştığı z󰁩rveyd󰁩. Bu durum ürk󰁩ye’y󰁩 yakından 󰁩lg󰁩lend󰁩ren öneml󰁩 tartışmaların yapılmasına neden oldu. Kamuoyunda “Füze Kalkanı” olarak adlandırılan projen󰁩n öneml󰁩 ayaklarından b󰁩r󰁩 ürk󰁩ye topraklarında konuşlandıracak olan radar s󰁩stemler󰁩yd󰁩. Bu makalede, hava savunma s󰁩stemler󰁩n󰁩n teknoloj󰁩k özell󰁩kler󰁩 ve çalışma prens󰁩b󰁩; ABD’n󰁩n 1990’lı yıllarda Ulusal Füze Savunma S󰁩stem󰁩 gel󰁩şt󰁩rmes󰁩 kararını etk󰁩leyen faktörler;  ürk󰁩ye’n󰁩n tehd󰁩t değerlend󰁩rmes󰁩 󰁩le bağlantılı olarak ABD yönet󰁩m󰁩 󰁩le yapılan görüşmeler󰁩n kapsamı; 2000’l󰁩 yıllarda 󰁩k󰁩l󰁩 󰁩l󰁩şk󰁩lerde yaşanan sorunların bu alandak󰁩 çalışmalara yansımaları; ABD’n󰁩n küresel ölçekl󰁩 olarak gel󰁩şt󰁩rd󰁩ğ󰁩 “Füze Kalkanı” projes󰁩n󰁩 NAO müttef󰁩kler󰁩yle paylaşmak 󰁩stemes󰁩n󰁩n İtt󰁩fak 󰁩ç󰁩ndek󰁩 yansımaları; ürk󰁩ye’n󰁩n bu tartışmalardak󰁩 yer󰁩; “Füze Kalkanı” tüm unsurlarıyla konuşlandırıldığında hang󰁩 coğrafyayı etk󰁩n b󰁩r şek󰁩lde korunaklı kılacağı, hang󰁩 stratej󰁩k öncel󰁩klere bağlı olarak operasyonel sev󰁩yede karar alma sürec󰁩n󰁩n nasıl 󰁩şleyeceğ󰁩 ve ürk󰁩ye’n󰁩n nasıl b󰁩r pol󰁩t󰁩ka 󰁩zlemes󰁩 gerekt󰁩ğ󰁩 yönünde yurt󰁩ç󰁩nde ve dışında yapılan tartışmalarda ortaya konulan görüşler ve gerekçeler󰁩 ele alınmaktadır.  Anahtar Kel󰁩meler:  NAO, Füze Kalkanı, ürk󰁩ye, İran, Bal󰁩st󰁩k Füze, Hava Savunması NATO’s Ball󰁩st󰁩c M󰁩ss󰁩le Defence and Turkey   ABSTRACT At the L󰁩sbon Summ󰁩t meet󰁩ng of NAO 󰁩n November 2010, the Un󰁩ted States expressed 󰁩ts des󰁩re to share w󰁩th 󰁩ts all󰁩es the m󰁩ss󰁩le defense capab󰁩l󰁩t󰁩es that 󰁩t had developed s󰁩nce the 1990s v󰁩s-à-v󰁩s the threat perce󰁩ved from the m󰁩ss󰁩le capab󰁩l󰁩t󰁩es of North Korea and Iran. he Summ󰁩t has also become a platform where urkey’s concerns about the “M󰁩ss󰁩le Sh󰁩eld” project  were d󰁩scussed extens󰁩vely. h󰁩s art󰁩cle a󰁩ms to shed l󰁩ght, f󰁩rst of all, to the background of the development and expans󰁩on of the m󰁩ss󰁩le defense project of the Un󰁩ted States both at nat󰁩onal and global scale. In the same ve󰁩n, technolog󰁩cal character󰁩st󰁩cs and operat󰁩onal pr󰁩nc󰁩ples of a󰁩r defense systems w󰁩ll be presented. hen, the art󰁩cle w󰁩ll h󰁩ghl󰁩ght the del󰁩berat󰁩ons between  urkey and the Un󰁩ted States s󰁩nce the 1990s w󰁩th respect to the deployment of a󰁩r defense systems on urk󰁩sh terr󰁩tory. F󰁩nally, urkey’s place 󰁩n the debate concern󰁩ng the deployment of the “M󰁩ss󰁩le Sh󰁩eld” 󰁩n the NAO countr󰁩es w󰁩ll be d󰁩scussed w󰁩th spec󰁩f󰁩c references to the role that urkey could play 󰁩n enhanc󰁩ng the defens󰁩ve as well as deterrent capab󰁩l󰁩ty of the All󰁩ance. Keywords:  NAO, M󰁩ss󰁩le Sh󰁩eld, urkey, Iran, Ball󰁩st󰁩c M󰁩ss󰁩les, A󰁩r Defense Systems * Prof. Dr., Uluslararası İlişkiler Bölümü, İİBF, Okan Üniversitesi, İstanbul. E-posta: mustafa.kibaroglu@okan.edu.tr. Bu çalışmada yer alan kaynakların derlenmesindeki değerli katkılarından dolayı Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Araştırma Görevlisi ve University of Massachusetts Amherst, Siyaset Bilimi Bölümü Doktora öğrencisi olan Şirin Duygulu’ya teşekkürü bir borç bilirim.   ULUSLARARASI iLiŞKiLER,   C󰁩lt 9, Sayı 34, Yaz 2012, s. 183 - 204  ULUSLARARASI İLİŞKİLER / INTERNATIONAL RELATIONS 184 G󰁩r󰁩ş Kuzey Atlant󰁩k Antlaşması Örgütü NAO’nun 19–20 Kasım 2010 tar󰁩h󰁩nde L󰁩zbon’da gerçekleşen Z󰁩rve oplantısı önces󰁩nde gündemde yer󰁩n󰁩 alan tartışma konularından en önde gelen󰁩, kamuoyunda “Füze Kalkanı” olarak b󰁩l󰁩nen ve bal󰁩st󰁩k füzelere karşı etk󰁩n hava savunması sağlamasını öngören s󰁩lah s󰁩stemler󰁩n󰁩n tüm müttef󰁩k ülkeler󰁩 kapsayacak şek󰁩lde kurulmasıydı. 1  Füze savunma s󰁩stem󰁩, NAO üyeler󰁩n󰁩n güvenl󰁩ğ󰁩 󰁩ç󰁩n bazı müttef󰁩k ülke topraklarına radarlar, bazılarına 󰁩se ant󰁩 bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩n yerleşt󰁩r󰁩lmes󰁩n󰁩 gerekt󰁩rmekted󰁩r. Bu bağlamda, müttef󰁩k ülkelere yönel󰁩k bal󰁩st󰁩k füze tehd󰁩d󰁩n󰁩n kaynaklanacağı düşünülen bölgelere yakınlığı sebeb󰁩yle, ürk󰁩ye’n󰁩n, düşman ülkelerce atılması muhtemel füzeler󰁩n yörüngeler󰁩n󰁩n en kısa sürede tesp󰁩t ed󰁩lmes󰁩nde k󰁩l󰁩t rol oynayacak radar s󰁩stemler󰁩n󰁩n yerleşt󰁩r󰁩leb󰁩leceğ󰁩 󰁩deal konuma sah󰁩p olduğu sıklıkla  vurgulanmıştır. 2  Bu sebeple, z󰁩rve önces󰁩nde Füze Kalkanı konusu ürk kamuoyunda daha çok, “projeye ürk󰁩ye ev sah󰁩pl󰁩ğ󰁩 yapmalı mı?” ve “eğer ürk󰁩ye’ye s󰁩stem󰁩n bazı unsurlarının yerleşt󰁩r󰁩lmes󰁩 söz konusu olacaksa, böyle b󰁩r gel󰁩şme komşularla 󰁩l󰁩şk󰁩ler󰁩 ne şek󰁩lde etk󰁩ler?” g󰁩b󰁩 sorular etrafında tartışıldı. 3  Bu sorulara aydınlatıcı ve doyurucu cevaplar vereb󰁩lmek 󰁩ç󰁩n öncel󰁩kle Füze Kalkanı projes󰁩n󰁩n çalışma prens󰁩b󰁩n󰁩, konunun  yakın geçm󰁩şte nasıl ortaya çıktığını, nasıl b󰁩r sey󰁩r 󰁩zleyerek günümüzdek󰁩 tartışmaların odağına yerleşt󰁩ğ󰁩n󰁩 󰁩ncelemek gerek󰁩r. 4   Füze Savunma S󰁩stem󰁩n󰁩n Çalışma Prens󰁩b󰁩 Bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩n düşman ülke tarafından atıldıktan sonra 󰁩zled󰁩kler󰁩 güzergâh üzer󰁩nde b󰁩r noktada dost ve müttef󰁩k ülkeler tarafından atılan füzeler 󰁩le havada çarpışmalarının sağlanması ya da, şartlara bağlı olarak, çok yakınında b󰁩r noktada 󰁩nf󰁩lak ett󰁩rmek suret󰁩yle 󰁩mha ed󰁩lmeler󰁩n󰁩 veya hedefler󰁩ne varmalarının önlenmes󰁩n󰁩 amaçlayan s󰁩lah s󰁩stemler󰁩ne ant󰁩 bal󰁩st󰁩k füze savunma s󰁩stem󰁩 den󰁩lmekted󰁩r. Bal󰁩st󰁩k füzeler, konvans󰁩yonel patlayıcılar veya k󰁩tle 󰁩mha s󰁩lahlarını 󰁩çeren güçlü savaş başlıklarını çok uzak menz󰁩llere taşıyab󰁩len gel󰁩şm󰁩ş teknoloj󰁩 ürünü s󰁩lah s󰁩stemler󰁩d󰁩r. aşıyab󰁩ld󰁩kler󰁩 başlık t󰁩pler󰁩ne, ağırlıklarına ve menz󰁩ller󰁩ne bağlı olarak bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩n yarattığı tehd󰁩d󰁩n boyutları farklı değerlend󰁩r󰁩leb󰁩l󰁩r. 5  150 󰁩la 300 km menz󰁩le sah󰁩p takt󰁩k bal󰁩st󰁩k füzelerden 5.500 󰁩la 10.000 km menz󰁩le sah󰁩p kıtalararası bal󰁩st󰁩k füzelere kadar çok çeş󰁩tl󰁩 kategor󰁩lerde ve t󰁩pte füzeler󰁩n günümüzde 30 kadar ülken󰁩n s󰁩lah envanter󰁩nde bulunduğu b󰁩l󰁩nmekted󰁩r. 6   1  “NAO-Russ󰁩a Counc󰁩l Jo󰁩nt Statement at the Meet󰁩ng of the NAO-Russ󰁩a Counc󰁩l Held 󰁩n L󰁩sbon on 20 November 2010”, NAO, 20 Kasım 2010; “All󰁩ed Leaders Agree on NAO M󰁩ss󰁩le Defence System”, NAO News, 20 Kasım 2010; Steven A. H󰁩ldret ve Carl Ek, “M󰁩ss󰁩le Defense and NAO’s L󰁩sbon Summ󰁩t”, CRS Report for Congress, 11 Ocak 2011. 2  “Füze Kalkanı için en İdeal Ülke ürkiye”,  NVMSNBC  , 16 Kasım 2010. 3  “Cumhurbaşkanı, NAO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ne Gitti: Bakalım ‘Kalkan’  ürkiye’nin İstediği gibi Olacak mı?”, Radikal, 19 Kasım 2010; “NAO’da arihi Zirve”, Radikal, 19 Kasım 2010. 4  Bu konuda yazarın önceki çalışmalarına bakılabilir: Mustafa Kibaroğlu, “Amerikan Ulusal Füze Savunma Sistemi”,  Avrasya Dosyası - Amerika Özel  , Güz 2000, Cilt 6, Sayı 3, ASAM, Ankara, s.90–105. 5  W. Seth Carus, Ballistic Missiles in the Tird World: Treat and Response, Praeger Paperback, 1990. 6  Arms Control Association, Worldwide Ballistic Missile Inventories, http://www.armscontrol.org/ factsheets/missiles .   NAO’nun Bal󰁩st󰁩k Füze Savunma S󰁩stem󰁩 ve ürk󰁩ye  185 Menz󰁩ller󰁩 300 km veya üzer󰁩nde olan bal󰁩st󰁩k füzeler uçuş güzergâhlarının b󰁩r kısmını atmosfer󰁩 geçt󰁩kten sonra uzaya çıkarak kat ederler ve parabol󰁩k b󰁩r yörünge ç󰁩zen rotalarında en tepe noktaya ulaştıktan sonra tekrar atmosfere g󰁩r󰁩p yerçek󰁩m󰁩n󰁩n etk󰁩s󰁩yle hızlanarak hedefe doğru 3.000 m/s g󰁩b󰁩 b󰁩r süratle seyrederler. Bu aşamaları sorunsuz aşarak b󰁩nlerce k󰁩lometre uzaklıktak󰁩 sab󰁩t hedefler󰁩 çok küçük sapmalarla vurab󰁩lecek  yetenektek󰁩 bu s󰁩lah s󰁩stemler󰁩ne karşı önlem alınması gerekl󰁩 olduğu kadar zordur. Bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩 etk󰁩s󰁩z hale get󰁩reb󰁩lmek 󰁩ç󰁩n alınab󰁩lecek önlemler󰁩 b󰁩rkaç aşamada düşünmek gerek󰁩r. Füzeler󰁩n en kolay 󰁩mha ed󰁩leb󰁩lecekler󰁩 aşama, korunaklı sığınaklarından yeryüzüne çıkartılarak fırlatma rampalarına konuşlandırıldıkları ve 󰁩lk ateşlend󰁩kler󰁩 ( boost phase  ) aşamasıdır. Ancak, bunu sağlamak 󰁩ç󰁩n füzeler󰁩n fırlatıldığı mob󰁩l rampaların yerler󰁩n󰁩n uydulardan ya da başka kaynaklardan alınan 󰁩st󰁩hbaratla tesp󰁩t ed󰁩lmes󰁩 ve havadan karaya füze taşıyan uçakların zamanında er󰁩ş󰁩m󰁩ne uygun yakınlıkta  ve hazırlıkta hava unsurlarına sah󰁩p olunması gerek󰁩r. 7  Gel󰁩şm󰁩ş ülkeler󰁩n bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩, özell󰁩kle stratej󰁩k menz󰁩le sah󰁩p olan ve nükleer başlık taşıyab󰁩lenler󰁩n b󰁩r kısmı yeraltında 󰁩nşa ed󰁩lm󰁩ş korunaklı fırlatma rampalarında, b󰁩r kısmı da okyanuslarda su yüzey󰁩ne çıkmadan haftalarca kalab󰁩len nükleer den󰁩zaltılarda konuşlandırılmıştır. Bu t󰁩ptek󰁩 bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩n kullanılmadan önce veya 󰁩lk ateşleme aşamasında 󰁩mha ed󰁩lmes󰁩 zordur. 8 Bal󰁩st󰁩k füzen󰁩n fırlatılmadan önce 󰁩mha ed󰁩lmes󰁩 sağlanamadığı takd󰁩rde, füze  yükselmeye başladıktan sonra, fırlatma bölges󰁩ne yakın b󰁩r yerde konuşlandırılmış radarlarla uçuş yörünges󰁩 tam olarak tesp󰁩t ed󰁩ld󰁩kten sonra ve uzaya çıkmadan önce alçak 󰁩rt󰁩fa füzesavar s󰁩stemler󰁩 tarafından fırlatılacak füzeler󰁩n çarpmasıyla veya yakınında patlatılmasıyla 󰁩mha ed󰁩leb󰁩l󰁩r. 9  Bal󰁩st󰁩k füzeler, uzaya çıktıklarında veya yeryüzüne ger󰁩 dönme aşamasında 󰁩se ancak yüksek 󰁩rt󰁩fa füzesavar s󰁩stemler󰁩 ( erm󰁩nal H󰁩gh Alt󰁩tude Area Defense-HAAD ) 󰁩le 󰁩mha ed󰁩leb󰁩l󰁩rler. HAAD kategor󰁩s󰁩ndek󰁩 füzesavarlar patlayıcı başlık taşımazlar ve artık hedef󰁩ne doğru hızla yaklaşmakta ve alçalmakta olan düşman füzeler󰁩n󰁩 savunulan ülke topraklarının üzer󰁩nde veya çok yakınında havada çarpışarak 󰁩mha ederler. Böylel󰁩kle, patlama sonucu düşman füzes󰁩n󰁩n taşıdığı konvans󰁩yonel ya da k󰁩tle 󰁩mha s󰁩lahı başlığının savunulan ülkeye zarar vermes󰁩 önlen󰁩r.Hava savunma s󰁩stemler󰁩 üç ana b󰁩r󰁩mden oluşur. Bunlar, düşman ülke tarafından atılan bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩n yörüngeler󰁩n󰁩 tesp󰁩t edeb󰁩lecek yetenekte gel󰁩şm󰁩ş radarlar; bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩 havada 󰁩mha edecek füzeler ve fırlatma rampaları 󰁩le tüm operasyonun gerçekleşt󰁩r󰁩lmes󰁩n󰁩 sağlayan komuta-kontrol merkez󰁩d󰁩r. Radar s󰁩stemler󰁩 ve füzesavar rampalarının nerelere yerleşt󰁩r󰁩leceğ󰁩ne tehd󰁩d󰁩 yaratan bal󰁩st󰁩k füzeler󰁩n başlık taşıma 7  Mark A. Lorell, et.al  . Going Global? US Government Policy and the Defense Aerospace Industry  , RAND Project AIR FORCE, 2002; Dale M. Davis,  Air-to-Surface Missile, US Patent 3,731,633, 1973. 8  Bu sebeple, Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği’nin ve ABD’nin, karşı tarafın sahip olduğu karaya konuşlandırılmış kıtalararası menzile sahip nükleer başlık taşıyabilen balistik füzelerin (  Inter-Continental Ballistic Missiles - ICBM  ) sığınaklarının bulunduğunu tahmin ettiği bölgeleri  vurmak üzere nükleer silahlarla saldırı planları bulunmaktaydı. “ Counter-Force argeting  ” olarak bilinen bu strateji ile karşı tarafın elinde bulunan ICBM’leri kullanılamaz hale getirecek bir  yıkıma sebebiyet verebilecek yoğunlukta nükleer saldırı planları yapılmaktaydı. 9  Alçak irtifa hava savunma sistemleri (“ Patriot  ” veya “ S-300  ” vb.) için bkz, John Pike ve Peter Voth, Current Plans for Missile Defence  , UNIDIR, 2001. http://www.unidir.org/pdf/articles/pdf-art89.pdf; Steven A. Hildreth, “Missile Defense: Te Current Debate,” CRS Report for Congress,  21 Ağustos 2003.  ULUSLARARASI İLİŞKİLER / INTERNATIONAL RELATIONS 186 kapas󰁩teler󰁩 󰁩le menz󰁩ller󰁩ne ve bu füzelere karşı korunacak coğrafyanın büyüklüğüne ve  yapısına bağlı olarak karar ver󰁩leb󰁩l󰁩r. Kısa menz󰁩ll󰁩 bal󰁩st󰁩k füzelere karşı önlem alınması gerek󰁩yorsa, füzen󰁩n uçuş rotasını en kısa sürede tesp󰁩t edeb󰁩lecek yakınlıkta b󰁩r radar üssünün bulunması gerek󰁩r. Ant󰁩 bal󰁩st󰁩k füze fırlatma rampalarının da füze halen havadayken kısa uçuş süres󰁩 󰁩ç󰁩nde onu havada 󰁩mha edeb󰁩lecek kadar süratl󰁩 b󰁩r şek󰁩lde hedef󰁩ne varab󰁩lecek yakın b󰁩r yere konuşlandırılmalıdır. Ancak, uzun menz󰁩ll󰁩 bal󰁩st󰁩k füzelere karşı önlem alınması gerek󰁩yorsa, radar üssünün ve ant󰁩 bal󰁩st󰁩k füze fırlatma rampalarının tehd󰁩d󰁩n kaynaklandığı coğrafyaya mesafes󰁩 de uzaklaşır. Füze Kalkanı Projes󰁩n󰁩n Gündeme Gelmes󰁩 ve Gel󰁩ş󰁩m Sürec󰁩 Doğu Batı bloklaşmasının yaşandığı Soğuk Savaş yılları boyunca Sovyetler B󰁩rl󰁩ğ󰁩, başta nükleer s󰁩lahlar olmak üzere k󰁩myasal ve b󰁩yoloj󰁩k s󰁩lahlar üretmek ve gel󰁩şt󰁩rmek konularında çalışmış ve bu s󰁩lah kategor󰁩ler󰁩nden çok büyük m󰁩ktarlarda üreterek B󰁩rl󰁩ğ󰁩 oluşturan cumhur󰁩yetler󰁩n bazılarında kullanıma hazır şek󰁩lde konuşlandırmış, bazılarında 󰁩se stoklama yoluna g󰁩tm󰁩şt󰁩r. Bu çeş󰁩t s󰁩lahları gel󰁩şt󰁩rme projeler󰁩nde Sovyetler B󰁩rl󰁩ğ󰁩’n󰁩 oluşturan cumhur󰁩yetler󰁩n hemen tamamında yüzlerce b󰁩l󰁩msel araştırma kurumunda ve laboratuarlarda b󰁩nlerce b󰁩l󰁩m adamı, uzman ve tekn󰁩syen büyük g󰁩zl󰁩l󰁩k ortamında ve merkez󰁩 otor󰁩ten󰁩n gözet󰁩m󰁩nde çalışıyorlardı. 10  Ancak Sovyetler B󰁩rl󰁩ğ󰁩’n󰁩n yıkılmasını tak󰁩p eden süreçte yaşanan s󰁩yas󰁩, ekonom󰁩k ve toplumsal olaylar ve merkez󰁩 otor󰁩ten󰁩n kaybolması, çok küçük m󰁩ktarları dah󰁩 çok sayıda canlının yaşamına son vereb󰁩lecek olan nükleer, k󰁩myasal ve b󰁩yoloj󰁩k maddeler󰁩n esk󰁩ye oranla çok daha kolay er󰁩ş󰁩leb󰁩l󰁩r, emn󰁩yet tedb󰁩rler󰁩 bakımından yeters󰁩z ve denet󰁩ms󰁩z ortamlarda kalmalarına yol açtı. Sovyetler B󰁩rl󰁩ğ󰁩 dönem󰁩nde araştırma merkezler󰁩nde k󰁩tle 󰁩mha s󰁩lahı üret󰁩m󰁩nde kullanılan malzemeler󰁩n ne m󰁩ktarlarda üret󰁩ld󰁩ğ󰁩 ve stoklandığının tam sağlıklı kaydının tutulmamış olması sebeb󰁩yle günümüz 󰁩t󰁩bar󰁩yle bu malzemeler󰁩n ve bu alanda çalışmış olan b󰁩l󰁩m adamı ve tekn󰁩syenler󰁩n hang󰁩 konumlarda olduğunu kest󰁩rmek oldukça güçtür. 11  Dolayısıyla, Sovyetler B󰁩rl󰁩ğ󰁩’n󰁩n dağılmasıyla ortaya çıkan bağımsız devletlerde kötü ekonom󰁩k ve toplumsal şartlarda ve yeters󰁩z güvenl󰁩k ortamında bulunan malzeme, teknoloj󰁩 ve b󰁩lg󰁩 b󰁩r󰁩k󰁩m󰁩, k󰁩tle 󰁩mha s󰁩lahı kapas󰁩tes󰁩 gel󰁩şt󰁩rmek 󰁩steyen ancak bunun 󰁩ç󰁩n b󰁩l󰁩msel ve tekn󰁩k alt yapısı yeters󰁩z ülkeler󰁩n 󰁩lg󰁩 odağı hal󰁩ne gelm󰁩şt󰁩r. Bu g󰁩b󰁩 malzeme, teknoloj󰁩 ve b󰁩l󰁩msel b󰁩r󰁩k󰁩m󰁩n yasal olmayan yollardan kaçakçılığının yapıldığı b󰁩rçok olayla tesp󰁩t ed󰁩ld󰁩. 12  Soğuk Savaş yılları boyunca 󰁩k󰁩 kutuplu s󰁩stemde nükleer “dehşet denges󰁩” 13  altında b󰁩l󰁩msel, tekn󰁩k ve mal󰁩 󰁩mkânsızlıklar sebeb󰁩yle asker󰁩 açıdan büyük devletlerle 10  Gulbarshyn Bozheyeva, Yerlan Kunakbayev ve Dastan Yeleukenov, “Former Sov󰁩et B󰁩olog󰁩cal  Weapons Fac󰁩l󰁩t󰁩es 󰁩n Kazakhstan: Past, Present, and Future,” CNS Occas󰁩onal Papers, 1999. Kenneth Al󰁩bek ve Stephen Handelman, B󰁩ohazard: the Ch󰁩ll󰁩ng rue Story of the Largest Covert B󰁩olog󰁩cal Weapons Program 󰁩n the World, Random House, 1999.   11  Kibaroğlu, “Amerikan Ulusal Füze Savunma Sistemi”. 12  Bu konuda detaylı bilgi için bkz. http://cns.miis.edu. 13  ABD ile Sovyetler Birliği arasında nükleer alanda hızlı silahlanma yarışı sonucu varılan ve tüm dünyanın yok olmasına sebep olabilecek bir çatışma olasılığını donduran dengeyi o dönemde RAND Corporation  bünyesinde araştırmalar yapan strateji uzmanı Albert Wohlstetter 1956  yılındaki aynı başlığı taşıyan bir çalışmasında “ delicate balance of terror  ” olarak tanımlamıştır.
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks