Δημάκος, Γ., Ζαράνης, Ν. & Τσικοπούλου, Σ. (2010). Μελετώντας τη Ζώνη Επικείμενης Ανάπτυξης σε Συνεργατικές Δραστηριότητες με Χρήση ΤΠΕ

Please download to get full document.

View again

of 14
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Categories
Published
Δημάκος, Γ., Ζαράνης, Ν. & Τσικοπούλου, Σ. (2010). Μελετώντας τη Ζώνη Επικείμενης Ανάπτυξης σε Συνεργατικές Δραστηριότητες με Χρήση ΤΠΕ στην Αξονική Συμμετρία, In the 14th Panhellenic Conference on Informatics (PCI) 2010, Ionian University,
    Μελετώντας τη Ζώνη της Επικείμενης Ανάπτυξης   σε Συνεργατικές Δραστηριότητες με Χρήση ΤΠΕ   στην Αξονική Συμμετρία   Γ. Δημάκος 1 , Ν. Ζαράνης 2   , Στ.Τσικοπούλου 3   1   Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής εκπαίδευσης Παν . Αθηνών , gdimakos@premedu.uoa.gr 2   Παιδαγωγικό   Τμήμα Προσχολικής εκπαίδευσης Παν . Κρήτης , nzaranis@edc.uoc.gr 3 1 ο   Πειραματικό   Γεν . Λύκειο Αθήνας   «Γεννάδειο», stsikop@otenet.gr Α bstract This present study investigates to what extent the use of ITC’s by students, as cognitive tools, may be related to building geometrical knowledge as well as to improving the students ’  zone of proximal development (ZPD). For this purpose, two theoretical approaches were tested concerning the learning process of teaching geometry in the first class in a Greek public secondary school. The first concerns the use of ITC as cognitive tools in teaching and the second the students ’  ZPD as they are collectively participating in activities related to axial symmetry. The results of the present research showed that the incorporation of New Technologies in teaching could be proved an effective supplementary tool in the developing the appropriate concepts that is concepts related to axial symmetry as they are being used as cognitive tools. Keywords: Cognitive tools, zone of proximal development, ΙΤ C. Περίληψη   Η   παρούσα μελέτη ερευνά σε ποιο βαθμό   η χρήση των ΤΠΕ   από τους μαθητές   ως γνωστικό εργαλείο, μπορεί να σχετίζεται με   την οικοδόμηση της γεωμετρικής γνώσης , καθώς και με τη βελτίωση της   Ζώνης   της   Επικείμενης Ανάπτυξής τους   (Ζ.Ε.Α.) . Για το σκοπό αυτό εξετάστηκαν δύο προσεγγίσεις , σχετικά με   την εκπαιδευτική διαδικασία της διδασκαλίας Γεωμετρίας στην Α΄ Γυμνασίου   ενός   ελληνικού   δημόσιου σχολείου.   Η   πρώτη   αφορά τη χρήση των ΤΠΕ ως γνωστικό εργαλείο   στη διδασκαλία και η   δεύτερη   τη Ζ.Ε.Α. των   μαθητών   οι οποίοι   συμμετέχουν συλλογικά σε   δραστηριότητες σχετικές με την αξονική συμμετρία. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι , η ενσωμάτωση των Νέων Τεχνολογιών (Ν.Τ.) στη διδασκαλία θα μπορούσε να αποδειχθεί   ένα αποτελεσματικό συμπληρωματικό μέσο   για να αναπτυχθούν   έννοιες για   την αξονική συμμετρία , οι οποίες   στην συνέχεια θα χρησιμοποιηθούν   ως γνωστικά εργαλεία.   Λέξεις κλειδιά : Γνωστικά εργαλεία, Ζώνη Επικείμενης Ανάπτυξης ,   ΤΠΕ .   22  ΕΠΕΑΕΚ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ   94 1. Εισαγωγή   Η παρούσα εργασία μελετά τις δυνατότητες αξιοποίησης των ΤΠΕ στη διδασκαλία της Γεωμετρίας στο Γυμνάσιο και διερευνά τους τρόπους με τους οποίους μπορούν  να χρησιμοποιηθούν αυτές στο σχεδιασμό μαθησιακών περιβαλλόντων που στοχεύουν στη συνεργατική οικοδόμηση της γνώσης. Ακόμα , εξετάζει τις μορφές συμμετοχής των μαθητών σε συνεργατικά περιβάλλοντα μάθησης, ώστε να διαπιστωθεί αν οι μαθητές της ομάδας οικοδομούν από κοινού τη γνώση. Στο πλαίσιο αυτό πρωταρχική σημασία αποκτά η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι προϋπάρχουσες γνωστικές δομές των μαθητών αναδομούνται κατά την εκπαιδευτική διαδικασία με την υποστήριξη των ΤΠΕ ως γνωστικών εργαλείων [Κωστούλα - Μακράκη & Μακράκης 200 6 ]). Τα γνωστικά εργαλεία είναι τεχνολογίες με τις οποίες οι μαθητές αλληλεπιδρούν και σκέφτονται ώστε να καταφέρουν να δομήσουν τη γνώση [ Kim & Reeves (2007)]. Ο Jonassen (1994) ορίζει τα γνωστικά εργαλεία ως εργαλεία βασισμένα στους υπολογιστές   που λειτουργούν με τρόπο ώστε να διευκολύνουν την κριτική σκέψη. Οι τεχνολογίες δεν μεσολαβούν άμεσα στη μάθηση, οι άνθρωποι δεν μαθαίνουν από τους υπολογιστές (από τα εργαλεία) αλλά η μάθηση συντελείται μέσω της σκέψης. Η σκέψη ενεργοποιείται μέσω των δραστηριοτήτων που συντελούνται από διδακτικές παρεμβάσεις οι οποίες συμπεριλαμβάνουν τις τεχνολογίες. Ο ρόλος των τεχνολογιών είναι να δημιουργήσουν εργαλεία για να διευκολύνουν τη διαδικασία σκέψης. Το τεχνητό μέσο γίνεται εργαλείο μέσα από την ενέργεια του υποκειμένου. Από τα παραπάνω γίνεται φανερό πως τα γνωστικά εργαλεία είναι εργαλεία του υπολογιστή   που προορίζονται να συμμετάσχουν στη διδασκαλία για να διευκολυνθεί η γνωστική διαδικασία. Τέτοια εργαλεία είναι οι εφαρμογές του υπολογιστή   ή τα περιβάλλοντα που λειτουργούν –    στο κατάλληλο διδακτικό πλαίσιο –    ως διανοητικοί συνεργάτες του μαθητή και υποστηρίζουν ή και ενισχύουν την κριτική σκέψη, την ανάπτυξη γνώσεων και δεξιοτήτων υψηλού επιπέδου.   Οι μαθητές, όταν χρησιμοποιούν τις ΤΠΕ ως γνωστικά εργαλεία, αποκτούν βαθύτερη κατανόηση του υλικού το οποίο επεξεργάζονται [Jonassen (2004)]. 2. Η Ζώνη της Επικείμενης Ανάπτυξης του Vygotsky Η σημαντικότερη ίσως συνεισφορά του Vygotsky για την ψυχολογία και τη διδακτική έγκειται στη διατύπωση της θεωρίας του για τη «Ζώνη της Επικείμενης Ανάπτυξης» (Ζ.Ε.Α)  [Vygotsky (1998)]. Είναι κοινά αποδεκτό ότι υπάρχει διαφορετικότητα   ανάμεσα στα άτομα , τόσο στο ρυθμό ανάπτυξης , όσο και τη γνωστική ικανότητα τους. Ο Vygotsky θεωρεί ότι το γνωστικό, το μαθησιακό δυναμικό κάθε ατόμου, μπορεί να πλουτιστεί με περιβαλλοντική συνδρομή. Το παιδί κατέχει ένα συγκεκριμένο γνωστικό επίπεδο το οποίο με τη διαμεσολάβηση του  Πρακτικά 1 o  υ   Συνεδρίου ΤΕΙ Αθήνας 95 εκπαιδευτικού, των γονέων και των συνομηλίκων του μπορεί να οδηγηθεί σε ένα γνωστικό επίπεδο ανώτερο αυτού που κατέχει, μέσω της αλληλεπίδρασης. Η διαφορά ανάμεσα στο προϋπάρχον γνωστικό επίπεδο και   εκείνο που το παιδί θα κατακτήσει με καθοδήγηση, ονομάζεται Ζώνη   Επικείμενης Ανάπτυξης  [ Vygotsky  ( 2000)]. Με άλλα λόγια Ζ.Ε.Α. είναι η διαφορά ανάμεσα στο επίπεδο   που από μόνος του μπορεί  να πετύχει ο μαθητής και σε εκείνο   που θα κατακτήσει αν βοηθηθεί. Στο σχήμα 1, που αποτελεί μια αναπαράσταση της θεωρίας του Vygotsky,   ο πυρήνας είναι ό,τι μπορεί να επιτύχει   μόνος του ο μαθητής και   αποτελεί το πραγματικό   αναπτυξιακό του επίπεδο , το οποίο   καθορίζει τις λειτουργίες που   έχουν ήδη ωριμάσει. Η κυκλική ζώνη που περιβάλλει τον πυρήνα, η ΖΕΑ, είναι όσα μπορεί να φέρει σε πέρας ο μαθητής με τη βοήθεια κάποιου άλλου. Η ΖΕΑ αποτελεί το εν δυνάμει επίπεδο   ανάπτυξής του, καθορίζει δηλαδή τις λειτουργίες που δεν έχουν ωριμάσει αλλά βρίσκονται στην διαδικασία της ωρίμανσης. Πρόκειται για λειτουργίες που θα ωριμάσουν στο μέλλον, αλλά   που προς το παρόν βρίσκονται σε εμβρυακή κατάσταση. Ωστόσο,   το πραγματικό αναπτυξιακό επίπεδο χαρακτηρίζει αναδρομικά τη διανοητική ανάπτυξη,   δηλαδή τη ζώνη επικείμενης ανάπτυξης  [Vygotsky (2000)]. Πυρήνας Περιοχήγνώσεων καιδεξιοτήτωνεκτόςδυνατοτήτωνπρος το παρόνγια το παιδί ΖΕΑ   Σχήμα 1.    Αναπαράστασης της θεωρίας του Vygotsky για τη    ΖΕΑ Το ευρύτερο ορθογώνιο πλαίσιο απεικονίζει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που έχει το άτομο   που κατέχει καλά το αντικείμενο, «ο ειδικός», και μπορεί να φέρει σε πέρας με επιτυχία μια δραστηριότητα , αλλά που είναι εκτός δυνατοτήτων προς το παρόν για το   παιδί. Η ζώνη της επικείμενης ανάπτυξης δεν παράγει αυτόματα τη μάθηση, αποτελεί μόνο ένα υποστηρικτικό πλαίσιο του νου, για τη μάθηση.   Μόλις ο μαθητής επεκτείνει τις γνώσεις του, το πραγματικό επίπεδο ανάπτυξης του επεκτείνεται και η ΖΕΑ μετατοπίζεται. Η   ΖΕΑ αλλάζει συνεχώς καθώς ο μαθητής διευρύνει τις γνώσεις   του. Συνεπώς , η διδασκαλία πρέπει συνεχώς να εξατομικεύεται για να αντιμετωπίσει τις μεταβαλλόμενες ΖΕΑ του κάθε μαθητή. Στο σχήμα 1 απεικονίζεται η   θεωρία   του Vygotsky , η οποία επισημαίνει ότι κάθε διδασκαλία που κινείται κάτω από τα  ΕΠΕΑΕΚ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ   96 ατομικά όρια και πολύ πάνω από τα συλλογικά όρια δράσης των μαθητών , δεν έχει καμιά αναπτυξιακή σημασία γι αυτούς. Η ιδανική διδασκαλία πρέπει να κινείται λίγο πάνω από τα όρια της ατομικής δράσης [ Vygotsky (1998)]. Παρόλο που η έννοια της ΖΕΑ αποτέλεσε αντικείμενο ερευνών που αφορούσαν το άτομο, οι έρευνες έχουν πρόσφατα επεκταθεί και σε ομάδες μαθητών [Ματσαγγούρας (2002) ; Μ atsagouras & Couloubaritsis (1997); Okada & Simon (1997); Good et al. (1996) ] Η θεωρία αυτή βρίσκει εφαρμογή στην ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και δίνει μια νέα διάσταση στη διδακτική και τη θεώρηση της γνωστικής ανάπτυξης του παιδιού.   Οι μαθητές θεωρούνται ως μια κοινότητα μαθητευομένων και μυούνται σε πιο αυστηρούς και συγκροτημένους τρόπους σκέψης από αυτούς που ήδη κατέχουν, και οι οποίοι συμπεριλαμβάνουν τις ακόλουθες δραστηριότητες: διερευνήσεις,   εκτιμήσεις, κατασκευές εικασιών, συλλογή επιστημονικών τεκμηρίων, διατυπώσεις υποθέσεων και κατασκευές αποδείξεων [Μπαρκάτσας & Χιονίδου (2001)]. Οι B orthick  , Jones και Wakai  (2003) δημιούργησαν το Σχήμα 2, στο οποίο παρουσιάζεται η επίδραση στις ΖΕΑ των μαθητών από τη συνεργασία τους στα πλαίσια μιας ομάδας.   Σχήμα 2 .  Σχήμα των Borthick, Jones & Wakai (2003) για τη ΖΕΑ ατόμου και ομάδας    Στην ομαδική εργασία παρατηρούμε μια επικάλυψη μέρους των πυρήνων αλλά και μέρους των ΖΕΑ των μαθητών της ομάδας , καθώς υπάρχει η δυνατότητα ένα από τα μέλη της ομάδας να βοηθήσει ένα ή περισσότερα από τα υπόλοιπα μέλη. Τα μέλη της ομάδας μπορούν να κάνουν περισσότερα πράγματα με τη συνεργασία , από όσα αν εργάζονταν το καθένα ξεχωριστά. Τα μέλη μιας ομάδας μαθαίνουν το ένα από το  Πρακτικά 1 o  υ   Συνεδρίου ΤΕΙ Αθήνας 97 άλλο δουλεύοντας μαζί , αναπτύσσοντας   κοινούς   τρόπους   σκέψης για να ολοκληρωθεί η εργασία που έχουν αναλάβει . 3. Σχεδιασμός και μεθοδολογία της έρευνας    Η παρούσα μελέτη αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης έρευνας , κύριος στόχος της οποίας είναι η καταγραφή των μαθησιακών αποτελεσμάτων της διδασκαλίας της Γεωμετρίας με τη βοήθεια των ΤΠΕ σε μαθητές της Α΄ Γυμνασίου. Για το λόγο αυτό πριν και μετά το τέλος των διδακτικών παρεμβάσεων, εξετάσαμε τους μαθητές προκειμένου  να διαπιστώσουμε αν υπήρχε βελτίωση στη κατανόηση της αξονικής συμμετρίας. Το δείγμα της παρούσας έρευνας αποτέλεσαν 45 μαθητές της Α' τάξης ενός Δημοσίου Γυμνασίου της Αθήνας, οι οποίοι φοιτούσαν το σχολικό έτος 2008 - 2009 σε δύο τμήματα. Η διδασκαλία της αξονικής συμμετρίας με υπολογιστή   έγινε στο εργαστήριο της Πληροφορικής και οι μαθητές κάθισαν μπροστά σε κάθε υπολογιστή ανά δύο, εναλλασσόμενοι μεταξύ τους. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ήταν η πρώτη φορά που στο μάθημα των Μαθηματικών, οι   μαθητές του συγκεκριμένου σχολείου έκαναν χρήση των ΤΠΕ κατά τη διδασκαλία. Η πραγματοποίηση της έρευνας έγινε σε τρεις φάσεις. Στη πρώτη φάση σχεδιάστηκε ένα τεστ αποτελούμενο από 36 ερωτήματα - στόχους. Στη   δεύτερη φάση αφού διορθώθηκαν τα ερωτηματολόγια και εντοπίστηκαν οι αδυναμίες των μαθητών διαμορφώθηκε σχέδιο μαθημάτων κατάλληλο για ανάγκες των συγκεκριμένων μαθητών και πραγματοποιήθηκε η διδασκαλία με χρήση ΤΠΕ της ενότητας της αξονικής συμμετρίας. Στην τρίτη φάση έγινε επανεξέταση των γνώσεων των μαθητών με το ίδιο τεστ που δόθηκε και στην πρώτη φάση. Το ερευνητικό υλικό της μελέτης αποτέλεσαν   οι απαντήσεις των μαθητών στα ερωτηματολόγια και στα φύλλα εργασίας, οι διάλογοι μεταξύ των μαθητών κατά την εργασία τους στην τάξη και οι προσωπικές συνεντεύξεις με τους μαθητές και τους καθηγητές των Μαθηματικών και Πληροφορικής. 4. Σχεδιασμός της διδακτικής παρέμβασης     με χρήση ΤΠΕ Η κατανόηση της αξονικής συμμετρίας περιλαμβάνει εκτός από την ικανότητα αναγνώρισης της συμμετρίας που υπάρχει σε ένα σχήμα και την ικανότητα κατασκευής του συμμετρικού ενός σχήματος ως προς άξονα. Η ύπαρξη ή μη άξονα ή αξόνων συμμετρίας σε ένα σχήμα , μπορεί να αναγνωρίζεται εύκολα από τους μαθητές, ωστόσο η κατασκευή του συμμετρικού του ως προς άξονα είναι αρκετά πολύπλοκη και δύσκολη διαδικασία, γιατί σχετίζεται με γεωμετρικές έννοιες, όπως τη μέτρηση και την χάραξη καθέτου από σημείο σε ευθεία. Η διδακτική παρέμβαση σχεδιάστηκε με οργανωμένες δραστηριότητες σε φύλλα εργασίας,   τα οποία συμπλήρωσαν οι μαθητές κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Η ενότητα «Β.2.2 - Άξονας συμμετρίας» στο σχολικό βιβλίο [ ΥΠΕΠΘ   (2009)] κρίθηκε σκόπιμο να προηγηθεί της ενότητας «Β.2.1 - Συμμετρία ως προς άξονα», στο σχολικό βιβλίο, επειδή οι μαθητές δεν   είχαν διδαχθεί στο Δημοτικό Σχολείο την ενότητα της αξονικής
Similar documents
View more...
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x